De Kunstlinie, voorheen Centrum voor Kunstzinnige Vorming Almere en Schouwburg Almere, ligt aan het Weerwater in het nieuwe stadshart van Almere. De Kunstlinie is ontworpen door Kazuyo Sejima en Ryue Nishizawa van het Japanse bureau SANAA. Samen met Onno Greiner Martien van Goor architecten nam het bureau deel aan een door de gemeente Almere uitgeschreven meervoudige opdracht, die in 1999 werd gewonnen. Hierna staakte de samenwerking. Het uiteindelijke ontwerp is volgens een Design & Build contract door Ballast Nedam voor 43 miljoen euro aangenomen, uitgewerkt en uitgevoerd. Ballast Nedam heeft naar eigen zeggen nogal wat aanpassingen doorgevoerd. Zo moest het op Japanse mensen afgestemde ontwerp worden getransponeerd naar de langere Nederlander. Het gehele complex werd 40 cm hoger geplaatst toen bekend werd dat er een reëel risico op overstroming bestond. Ook was in het ijle ontwerp te weinig rekening gehouden met geluidsoverdracht en stabiliteit. Een interessante maatregel zijn de ‘geluidsborden’ in de lokalen van het Kunstencentrum; schoolborden die zo zijn geplaatst dat ze het geluid verstrooien.

De Kunstlinie bestaat uit een één verdieping hoge ’plak’ van 100 bij 100 meter Deze strekt zich vanaf de oever als een vlonder uit over het Weerwater. Uit deze 'grondplak' rijzen drie zaalvolumes op: één kleine voor het Kunstencentrum (met 150 plaatsen) en twee grote voor de schouwburg (350 en 1050 plaatsen). Een deel van het gebouw is onderkelderd, een ander deel staat op palen.

Een ijle licht- of luchtspiegeling, dat is de indruk die blijft hangen na een bezoek aan het kunstencentrum. De begane grondplak voelt als één horizontaal universum. De gevels zijn geheel van glas en laten het licht horizontaal het gebouw instromen; gangen brengen het licht verder. Het levert ook lange zichtlijnen op: vanaf de entree zie je het water 100 meter verderop glinsteren. Het dak is overwegend gesloten, maar lichtstraten van lichtdoorlatend kunststof en patio’s zorgen voor verticale lichttoetreding. De werkruimten of ateliers liggen alle aan pleinachtige binnenruimten.
De binnenruimtes zijn puur: openingen betreffen vaak een hele wand; het klimaat wordt geregeld vanuit de vloer; dunne dragende wanden houden het aantal kolommen beperkt. Waar de wanden niet voldoende draagkracht bezitten, staan dunne kolommen. Soms loopt er een gang door een patio, met respect: de sluis is geheel van glas en onverwarmd, wat de patio fysiek ervaarbaar maakt.
De Kunstlinie is streng en gevoelig, of zoals twee oudere bezoekers zeiden: “Licht en niet kil.” En de architectuur is wervend: als ik in Almere zou wonen, zou ik niet weten hoe snel ik achter een piano van het Kunstencentrum moest kruipen om bij pianosnaren symboliserende kolommen, de zindering van licht over water te beantwoorden met de trilling van lucht. Door zijn aard van donker kijkhol contrasteert de schouwburg maximaal met deze ervaring.

tekst en foto's Erik Stekelenburg

info: Out of the light / Into the shadow
Expositie over het werk van Kazuyo Sejima & Ryue Nishizawa (SANAA) gefotografeerd door Walter Niedermayr is nog tot en met 6 mei te zien in de Singel, Desguinlei 25, Antwerpen.