Feature —

De vele gedaantes van een Hortus Conclusus

Marina van den Bergen

De achtste editie van AIR (Architecture International Rotterdam) is getiteld Breeze of AIR, vernieuwende concepten voor stadstuinen. Negen ontwerpers werden gevraagd voor verschillende locaties in de stad een ontwerp te maken. Deze zijn te zien in Witte de With waar ook werken te zien zijn van negen kunstenaars die zich gebogen hebben over het fenomeen Hortus Conclusus.

De locaties die de verschillende ontwerpers kregen toegewezen waren divers van aard; zo kregen Kazuyo Sejima & Ryue Nishizawa het dak van Las Palmas toegewezen, Kamel Louafi werd gevraagd de Valkeniersweide (Zuiderpark) opnieuw in te richten, Georges Descombes moest zijn licht laten schijnen over het Museum park, de Lijnbaanhoven werden door George Hargreaves opnieuw ingericht en West 8 mocht een ontwerp maken voor Arboretum Trompenburg.

Wat de plannen bindt is dat alles grafisch ontworpen is, voor alles en iedereen is een plek ingericht. Het ontwerp van Louafi illustreert dit het beste, in de maquette staan vlaggetjes waar wat gedaan mag worden: de barbecueplek, de speelplaats, de sportvelden, een 'service wall' voor de ijsverkoop.

Zoals te verwachten was zijn de ontwerpen van West 8 en Sejima & Nishizawa vooral architectonisch. West 8 stelt voor om een deel van het slootsysteem van de botanische tuin te overdekken met pergola's en op een centraal punt een pergolatoren te bouwen. Sejima & Nishizawa verdubbelen het volume van Las Palmas door op het dak een massief brok transparant acryl te plaatsen en deze uit te hollen waardoor een 3-dimensionale tuin ontstaat, aldus de toelichting op het plan. De ontwerpen zijn stuk voor stuk doordacht, de steriele tentoonstellingsopstelling benadrukt dit, maar of ze nu vernieuwd zijn, de Rotterdamse stadstuin van de eenentwintigste eeuw verbeelden?

Interessanter is de wijze waarop enkele kunstenaars zijn omgegaan met de hortus conclusus. Dennis Adams maakte een afwerkplaats voor kleine wagens, daarmee commentaar gevend op de ontwerpdrang die zelfs tot gedoogzones is doorgedrongen. Hilarisch is de opstelling van Zeger Reyers. Hij laat oesterzwammen groeien op alledaagse voorwerpen: zwammen op de computer, op een boek, in rubber laarzen en een ontwikkelde een doe-het-zelf-kit; hoe oesterzammen te laten groeien in een gereedschapskist. Uw eigen zeer private hortus conclusus.

Omdat niets gaat boven het zelf ervaren wordt onder de naam De verborgen tuinen in Rotterdam dit weekend – 9 en 10 juni – een groot aantal tuinen van particulieren en bedrijven opgesteld voor publiek. Het betreft hier zowel tuinen die door ontwerpers zijn aangelegd als door de bewoners zelf, oude tuinen en nieuwe tuinen, grote tuinen en postzegeltjes. Zo zijn de tuinen van Wytze Patijn en Hein van Haaren te bewonderen, een tuin aan de Mathenesserlaan 475a waarin kippen, konijnen en een pony wordt gehouden en in Ommoord worden rondleidingen gegeven in de ecologische wijktuin die in overleg met Louis le Roy begin jaren zeventig samen met de bewoners is aangelegd