Recensie —

Loos in Rotterdam

Frido van Nieuwamerongen

In het Rotterdamse Chabot Museum is een tentoonstelling over Villa Müller van Adolf Loos te zien. Deze recent gerestaureerde woning in Praag is sinds mei 2000 opengesteld voor het publiek.

''Kunst ontregelt comfort, een huis verschaft comfort. Daarom houden mensen van huizen en haten ze kunst',  met dit citaat begint de video in de kelder van het Chabot Museum. Het citaat tekent Adolf Loos die in zijn werk een unieke combinatie tussen vooruitstrevendheid en behoudzucht toonde;vooruitstrevend in zijn afkeer van decoratie en opsmuk, behoudzuchtig in zijn opvattingen over de mens. Anders dan de Modernen had hij geen geloof in een 'nieuwe mens'; de 'nieuwe mens', die iedere keer opduikt in de 20ste eeuwse geschiedenis als exponent van een veronderstelde maatschappijomwenteling, blijkt keer op keer niet te bestaan. Loos onderkende dat de mens een onveranderlijk sociaal wezen is dat streeft naar comfort en gemak, daarom bouwde hij voor zijn opdrachtgevers intieme woningen met veel comfort en luxe.

In 1926 kreeg Loos van de Praagse bouwondernemer Frantisek Müller de opdracht zijn woonhuis te ontwerpen. Müller gaf Loos de vrije hand. Het resultaat: een kralenketting aan ruimten met elk zijn eigen afmetingen, materialen, functies en sferen die uiting gaven aan het gebruik van de bewoners. De woning heeft iets weg van een ervaringstentoonstelling, zo gevarieerd zijn de ruimten. Het materiaalgebruik is rijk en fascinerend: marmer in de woonkamer, 18e eeuwse Delftblauwe tegels in de studeerkamer, vele tapijten op vloeren en wanden, gelakt glas in de hal, Oosters papierbehang in de Japanse kamer…..het is van een verbluffende rijkdom waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen modern en antiek.

In 1948 werd het huis door de communisten geconfisqueerd. Diverse organisaties zoals het Marxistisch Leninistisch Instituut resideerden in de woning Na de Fluwelen Revolutie van 1989 kwam het huis via de erven Müller in bezit van de stad Praag. Hoewel het in deplorabele staat verkeerde, was het interieur grotendeels intact gebleven. Een groot aantal meubelen stond zelfs nog op hun oorspronkelijke plaats. Na een twee jaar durende restauratie onder leiding van Vaclav Girsa werd Villa Müller in mei 2000 opengesteld voor het publiek.

De tentoonstelling in het Chabot Museum maakt deel uit van een samenwerkings- en uitwisselingsprogramma tussen het museum, Villa Müller en het Tsjechisch centrum in Den Haag, en was eerder te zien in Brussel en Londen. Ze wil de ontstaansgeschiedenis van het huis en de restauratie belichten. Zestien panelen vol met tekst, foto's en krantenknipsels, twee vitrines met zeventien voorbeeldstalen, en een fraaie maar, letterlijk en figuurlijk, kleurloze exterieurmaquette moeten deze ambitie waarmaken. Dat lukt niet, de tentoonstelling is klein en ontbeert keuzes om betekenis te hebben. Het meest interessant zijn nog de video's. Niet zozeer de video over de ontstaansgeschiedenis van de woning gelardeerd met citaten van Loos, maar de video die verhaalt over de tijdrovende restauratie. Hierin wordt een beeld gegeven van het monnikenwerk waaraan tweehonderd mensen twee jaar werkten. Alleen al het herstellen van het sanitair vergde een jaar.

Adolf Loos staat door de restauratie en deze tentoonstelling terecht weer in de belangstelling. In de huidige tijd waar een tegenstelling voelbaar is tussen vooruitstrevende architecten die weinig rekening lijken te houden met de behoeften van de mensen en traditionalisten die het verlangen naar geborgenheid vertalen in cosmetische nepdorpen, toont het werk van Loos dat vooruitstrevend en traditioneel goed samengaan.