Voortbouwen op een vereniging van eigenaren – Archiprix 2026

Wessel Geysels onderzocht als afstudeerproject een alternatieve ontwikkeltijdslijn voor een groot woningbouwcomplex uit de jaren vijftig dat exemplarisch is voor de problemen waar deze gebouwen, de bewoners en de steden mee kampen. Ook onderzocht hij daarmee een nieuwe rol voor de architect.

Maquette Voortbouwen op een vereniging van eigenaren - Wessel Geysels - Archiprix 2026

Projecttekst
Voor de zoveelste keer ligt de focus op ‘BOUWEN BOUWEN BOUWEN’. Terwijl we er in de afgelopen decennia toch al behoorlijk goed in zijn geslaagd, om alles vol te bouwen en de grenzen van wat het milieu aankan te overschrijden.

Nog nooit eerder was er zoveel en op zo’n grote schaal gebouwd als 50 jaar geleden. Een periode waarbij mensen met gewone inkomens, geld toe kregen om toch een woning te kunnen kopen. Iets wat die generaties geen windeieren heeft gelegd. Eigenaren organiseerden zichzelf in verenigingen van eigenaren (VVE’s). Waar het destijds vooral in hun voordeel werkte om samen een schilder in te huren is dit, met het ouder worden van de gebouwen en toenemende duurzaamheid eisen, steeds moeilijker geworden. VVE meetings lopen stroef en emoties lopen op. Waar de een op leeftijd niet ver meer vooruit kijkt, kan de ander het aast een nieuwe torenhoge hypotheek niet meer ophoesten. Dit geldt voor nu al 1,4 miljoen woningen in Nederland ‘and still counting’.

Zo ook het Leuvehaven complex in hartje Rotterdam. Met bijna 400 woningen en een rijke geschiedenis, zorgt groot onderhoud + verduurzaming + stijging erfpacht kosten voor steeds meer onrust. Het kan wat mij betreft niet zo zijn dat het gebouw een onzekere toekomst houdt met als resultaat misschien zelfs sloop. Ik stoor mij er aan dat we als architecten nog te veel bezig zijn met enkel het begin en einde van gebouwen die steeds meer zijn gaan lijken op ‘single-use’ wegwerpproducten. We zouden juist moeten voortbouwen met wat er al is. Over een langere tijdsperiode werken met een bredere scope als gebouwregisseur. Dit onderzoek is een voorbode op een rol die eigenlijk met het gebouw mee ontwikkelt en werkt aan een alternatieve tijdlijn waar onzekerheid omgedraaid wordt naar juist een aanjagersrol.

Al tijdens het afstuderen lukte het om met de voorzitters alternatieven te bedenken voor hun uitdagingen. Alternatieven die vooral streven naar een gezond financieel perspectief, een oplossing voor de technische problemen van het gebouw en een vereniging die zich weer in kan richten voor leuke dingen in plaats van ondraaglijke meetings. Hier zijn vijf voorstellen uitgekomen: een nieuwe plint, een vereniging huis, een optopping, het vergroenen van het wandeldek en een voorzetgevel voor het bestaande gebouw.
Elke stap bouwt voort op waardes die in het oorspronkelijke ontwerp zaten. Toevoegingen sluiten in vormentaal aan bij het bestaande, maar zijn herkenbaar door een eigentijdse invulling zoals duurzame materialen, andere woonvormen en aansluiting op de omgeving. Een geheel dat vol zit met verhalen en dat zichzelf verbetert in plaats van vervangt.

Een pad naar meer zelfredzaamheid waarmee het gebouw zich klaar kan stomen voor misschien wel haar grootste uitdaging: Het aflopende erfpachtcontract. Een moment waar het collectief met opgebouwde waarde steeds meer kan betekenen voor haar omgeving en de openbare ruimte. Verenigingen ondersteund met een gebouwregisseur die continu voortbouwen aan de stad. Een perspectief voor een spannendere stad vol tijdslagen en een duurzamere invulling van de relatie tussen architect en gebouw.

Voortbouwen op een vereniging van eigenaren - Wessel Geysels - Archiprix 2026

Beschrijf (kort) wat ontwerpen voor jou betekent
Ontwerpen is een project kunnen loodsen door de enorme complexiteit van de realiteit tot een spannender en mooier toekomstbeeld. Niet enkel door het alleen vorm of kleur te geven, maar juist door actief en multidisciplinair verbanden weten te vinden die nieuwe ruimtelijkheid informeren. Daarnaast ging mijn afstuderen ook heel erg over dat een gebouw niet enkel meer een moment in tijd kan zijn maar juist mee zou moeten kunnen groeien.

Wat hoop/wil je als ontwerper in de nabije en/of in de verre toekomst bereiken?
Een nieuwe rol van de architect, een die veel meer zorg kan dragen voor de omgeving, en niet iemand die een keer iets ontwerpen en daarna van het toneel verdwijnen, of enkel iets over de gevel mag zeggen. Een architect die juist betrokken blijft tijdens het levenspad van een gebouw of gemeenschap waardoor er geen wegwerp architectuur wordt ontworpen die steeds goedkoper wordt en minder passend, maar een architectuur die op zichzelf kan voortbouwen.

Kan je je onderwerpkeuze (kort) toelichten?
Ik wilde grote thema’s kunnen onderzoeken tot aan iets kleins. Vooral in de bijgewoonde Vve vergaderingen werden emoties omtrent de staat van de gebouwde omgeving waar ze zelf in woonden en wat voor verantwoordelijkheid/betrokkenheid ze daarvoor voelden duidelijk.

Wat of wie zijn je inspiratiebronnen en kan je dit (kort) toelichten?
Platform woonopgave – Sanne van Manen, die ook uiteindelijk mijn mentor was tijdens het afstuderen. Niet slopen maar kijken maar systemisch analyseren. Verder sprak het gelaagdheid en het idee van constant ‘voort kunnen bouwen’ van het metabolisme mij heel erg aan.

Benoem en beschrijf (kort) het sleutelmoment in je afstudeerproject
Het sleutelmoment was het bijwonen van een bijna opera-achtige Vve vergadering vol emoties en spanning die in de lucht hing. Het gebouw als persona: wat voor toekomst ging zij tegemoet? hoe werd er over haar geoordeeld? hoe werd ze gezien in de stad? kreeg door die vergadering opeens heel veel verschillende stemmen.

> link naar video waarin Wessel een toelichting geeft op zijn afstudeerproject
> meer afbeeldingen